Kategorie
Baza Badacza

Duda A., Adamiszyn E., Oleszka B. (red.), „Polski teatr alternatywny po 1989 roku…”

Polski teatr alternatywny po 1989 roku z perspektywy Akademickich/Alternatywnych Spotkań Teatralnych KLAMRA, pod red. Artura Dudy, Emilii Adamiszyn, Bartłomieja Oleszka, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2012

Jest to pierwsza książka poświęcona Akademickim/Alternatywnym  Spotkaniom Teatralnym „Klamra” organizowanym w klubie Od Nowa od ponad dwudziestu lat. Sympatycy teatru alternatywnego w całej Polsce, uczniowie, studenci i teatromani w każdym wieku znajdą w niej wyczerpujące informacje o organizatorach festiwalu, najważniejszych wydarzeniach i – nade wszystko – zespołach goszczących w Toruniu: legendach teatru alternatywnego (Teatr Ósmego Dnia), nowej alternatywie (Teatr im. Alberta Tison, Wierszalin, Cinema), przedstawicielach innych nurtów (teatry tańca, antropologiczne i lalkowe), dzięki którym Klamra jest zaliczana do najważniejszych festiwali teatru alternatywnego w Polsce. Książka składa się z czterech części. Wśród autorów tekstów Sylwia Lichocka, Maciej Krzyżyński, Artur Duda i Emilia Adamiszyn.

Kategorie
Baza Badacza

Hasiuk Magdalena, „Teatr słońca. Od rewolucji na kozłach do odysei uchodźców”

Magdalena Hasiuk, Teatr słońca. Od rewolucji na kozłach do odysei uchodźców, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2016

Pierwsza tego rodzaju książka w Polsce przedstawiająca dokonania legendarnej francuskiej sceny eksperymentalnej. Théatre du Soleil to międzynarodowy zespół, prowadzony przez charyzmatyczną reżyserkę Ariane Mnouchkine w dawnej fabryce amunicji Cartoucherie w Vincennes. Zespół ma wyraźną prospołeczną orientację i liberalny humanizm jako podstawową wartość. „Jednocześnie Teatr Słońca podejmuje palące problemy współczesnego świata na sposób artystyczny, czerpiąc inspiracje dotyczące języka zarówno z dokonań dwudziestowiecznej awangardy teatralnej i filmowej, jak i z konwencji klasycznych teatrów Wschodu”. Tytuł dzieła nawiązuję do marzenia przedstawiciela Wielkiej Reformy teatralnej Copeau o „deskach na dwóch kozłach, drżących pod stopami młodości, która na nie wybiegnie”. Znajdziemy w nim opisy spektakli zespołów oraz refleksje dotyczące bardzo szerokiego wachlarzu artystyczno-społecznych problemów i zagadnień.

Kategorie
Baza Badacza

Kaliś Natalia, „Pan niewolnik. Męski masochizm w performance okresu PRL-u”

Natalia Kaliś, Pan niewolnik. Męski masochizm w performance okresu PRL-u, Instytut Sztuki PAN, Warszawa 2018

Pan niewolnik Natalii Kaliś jest pierwszym problemowym ujęciem polskiego performansu masochistycznego. Odpowiada na pytania pojawiające się wobec wystąpień w których performer uprzedmiotawia się, kaleczy lub w inny sposób wyrządza sobie krzywdę. Działania te najczęściej są odrzucane przez odbiorców, nierozumiane lub bagatelizowane. Dlaczego tak się dzieje i jaka relacja tworzy się pomiędzy performerem a odbiorcą performansu? Żeby zobaczyć jakie mechanizmy rządzą masochistycznym spektaklem autorka zwróciła się do źródła, rekonstruując życie i twórczość Leopolda von Sacher Masocha i Wandy von Sacher Masoch. Następnie zarysowała zmiany jakie dokonywały się na scenie życia społecznego i w polu performance lat 80. w Polsce. W tej dekadzie miała miejsce większość masochistycznych wystąpień, które poddane zostały dogłębnej analizie w kolejnej części książki.

Kategorie
Baza Badacza

Grenda Magdalena, „Alternatywny słownik terminów treningu aktorskiego”

Magdalena Grenda, Alternatywny słownik terminów treningu aktorskiego, Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2017

Niewielka, lecz unikatowa publikacja Magdaleny Grendy, punktem wyjścia i bezpośrednim impulsem do napisania której, jak przyznaje autorka, posłużył jej udział w Akademii Teatru Alternatywnego. ATA to projekt nieformalnej, interdyscyplinarnej edukacji teatralnej, kierowanej przede wszystkim do liderów zespołów zaliczanych do nurtu teatru niezależnego. Zainicjowany został przez Daniela Jacewicza z Teatru Brama i kontynuowany we współpracy z Instytutem im. Jerzego Grotowskiego oraz Ośrodkiem Teatralnym Kana w ramach Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław 2016. Książka powstała na bazie notatek autorki ukazujących przebieg warsztatów, ich charakter oraz opis poszczególnych ćwiczeń, co ostatecznie przebrało formę lapidarnego słownika podstawowych pojęć, które przybliżają istotę różnych tradycji, pokoleń i języków teatralnych.

Kategorie
Baza Badacza

Wojcik M. (red.), „To, co w nas ciemne, ulega prześwietleniu…”

To, co w nas ciemne, ulega prześwietleniu. Pierwsze piętnaście lat Teatru Chorea, pod red. Maji Wójcik, Stowarzyszenie Teatralne „Chorea” we współpracy z Wydawnictwem Officyna, Łódź 2019

To co w nas ciemne ulega prześwietleniu. Pierwsze piętnaście lat Teatru CHOREA to dwujęzyczna (polsko-angielska) publikacja, która podsumowuje piętnaście lat działalności teatru CHOREA i ponad dziesięć lat funkcjonowania tej grupy artystów, performerów, muzyków, tancerzy, aktorów, praktyków i teoretyków teatru w strukturze Fabryki Sztuki w Łodzi. Wydawnictwo opisuje bogate dokonania artystyczne CHOREI i eksponuje osiągnięcia w dziedzinie edukacji artystycznej, tworzenia nowych form działań społeczno-artystycznych oraz nowych metod w pracy z osobami niepełnosprawnymi. Tematyka i problematyka spektakli Teatru CHOREA jest głęboko zaangażowana w sprawy społeczne i dotyka najtrudniejszych zagadnień współczesnej cywilizacji. Siła tych pytań płynie również dzięki wyraźnym odniesieniom do najstarszych tradycji naszej kultury. Publikacja pozwoliła na zestawienie, przegląd, analizę i podsumowanie nietuzinkowego zjawiska w polskim teatrze, jakim jest wielotorowa działalność CHOREI. Wśród jej autorów Dariusz Kosiński i Piotr Olkusz.

Kategorie
Baza Badacza

Tyszka J. (red.), „Świat na opak, 10 lat Teatru Strefa Ciszy”

Świat na opak, 10 lat Teatru Strefa Ciszy, pod red. Juliusza Tyszki, Teatr Strefa Ciszy, Poznań 2003

Świetnie wydana dwujęzyczna album-monografia dokumentująca 10 lat pracy Teatru Strefa Ciszy, jednego z ciekawszych polskich teatrów alternatywnych. Poznański Teatr Strefa Ciszy Adama Ziajskiego pojawił się w nurcie teatru alternatywnego w 1993 roku. Swe poszukiwania rozpoczął wpatrzony w dokonania Jerzego Grotowskiego. Dążąc jednak z uporem i konsekwencją do własnego kierunku działań, stworzył oryginalny, swój własny sposób na teatr. Realizował happeningi i spektakle uliczne. W 1996 roku teatr nalazł swoją pierwszą siedzibę w użyczonych piwnicach przy ulicy Mostowej w Poznaniu, które zajmował przez kolejne osiem lat. Książka podsumowuje i dokumentuje dotychczasowe realizacje zespołu, zawiera bardzo wiele fotografii, omówienia przedstawień oraz przeprowadzone przez Juliusza Tyszkę wywiady z aktorami, jak też spis prezentacji i bibliografię.

Kategorie
Baza Badacza

Berlińska A., Plata T. (red), „Komuna Otwock. Przewodnik krytyki politycznej”

Komuna Otwock. Przewodnik krytyki politycznej, pod red. Agnieszki Berlińskiej i Tomasza Platy, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2009

Komuna Otwock. Przewodnik Krytyki Politycznej to książka o artystycznej niezależności i twórczej wyobraźni w czasach nieprzyjaznych sztuce zaangażowanej. Prezentuje główne założenia Komuny Otwock, jej historię, a także artystyczne, filozoficzne i polityczne konteksty jej działania, opisane przez ważne postaci współczesnej kultury polskiej, m.in. Agatę Bielik-Robson, Zygmunta Baumana, Leszka Kolankiewicza. Poza tworzeniem spektakli, happeningów i akcji o charakterze performance’ów, grupa zajmuje się również kampaniami społecznymi i ekologicznymi, organizuje warsztaty, koncerty, wystawy, wykłady, a także prowadzi działalność wydawniczą. Aktywność grupy skupiała się w Otwocku, co było zgodne z zasadą wyznawaną przez uczestników Komuny, dotyczącą lokalności działań – przeciwstawiano się w ten sposób tendencjom centralistycznym w ruchu anarchistycznym. Książka pod redakcją Agnieszki Berlińskiej i Tomasza Platy podsumowuje dotychczasowe strategie, porażki i sukcesy grupy.

Kategorie
Baza Badacza

Stańczyk Xawery, „Macie swoją kulturę. Kultura alternatywna w Polsce 1978-1996”

Xawery Stańczyk, Macie swoją kulturę. Kultura alternatywna w Polsce 1978-1996, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2018

Książka poety i publicysty Xawerego Tadeusza Stańczyka. Jest to pierwsze opracowanie w sposób kompleksowy podejmujące tematykę kultury alternatywnej lat 80. i 90. Zjawisko to przedstawione zostaje w sposób oryginalny i wyczerpujący, z wyjątkową dbałością o szczegóły i wiarygodność źródłową. Autor pokazuje specyfikę kultury alternatywnej w społecznych i kulturowych kontekstach PRL i okresu transformacji ustrojowej. Książka otrzymała entuzjastyczne recenzje jako nowatorska, kompleksowo opisująca temat kultury alternatywnej, a także interesująca i przystępna językowo dla szerokiego odbiorcy. Książka powstała na podstawie pracy doktorskiej dr. Xawerego Stańczyka pt. „Kultura alternatywna w Polsce 1978–1996. Wyobraźnia, samoorganizacja, komunikacja”, obronionej w Instytucie Kultury Polskiej, na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

Kategorie
Baza Badacza

Skorupska P. (red.), „Teatr Ósmego Dnia 1964-2009”

Teatr Ósmego Dnia 1964-2009, pod red. Pauliny Skorupskiej, Ośrodek Karta, Warszawa 2009

Pierwsza tego rodzaju publikacja, która zbiera zdjęcia dokumentujące spektakle Teatru Ósmego Dnia powstałe w ciągu minionych 45 latach jego historii.  Począwszy od ostatniego przedstawienia premierowego, cofamy się w czasie, by zobaczyć w kadrze coraz wcześniejsze etapy kreacji scenicznych teatru. Zdjęcia oddają rytm i puls tych dokonań, przywołują obrazy, gesty i słowa, które zapadały w pamięć widowni – wpływały na tożsamość coraz bardziej zbuntowanego pokolenia. Dwujęzyczny album stanowi zaproszenie na spotkanie z zespołem, założonym przez grupę studentów polonistyki, który w latach 70. stał się jednym z najważniejszych zespołów alternatywnych. W historii polskiego teatru  zapisał się nie tylko dzięki zasługom dla rozwoju światowego teatru eksperymentalnego, lecz także dzięki aktywnemu włączeniu się w proces walki o przemiany demokratyczne w Polsce w latach 1975-1989.

Kategorie
Baza Badacza

Skórzyńska Izabela, „Teatry poznańskich studentów (1953-1989)”

Izabela Skórzyńska, Teatry poznańskich studentów (1953-1989), Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002

Poznańskie powojenne teatry studenckie nie doczekały się jak dotąd całościowych opracowań, chociaż ich istnienie to nie tylko prywatna, ale też i wspólna historia poznańskiej i polskiej inteligencji, intelektualistów i artystów. Praca profesorki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Izabeli Skórzyńskiej próbuję tę lukę zapełnić. Praca składa się z dwóch części. W części pierwszej omówione zostają kolejno teatry studenckie z lat 1953-1962, następnie teatry z lat 1962-1981, „przełamane” marcem 1968 roku, szukające inspiracji w teatrach awangardowych Kantora, Tomaszewskiego czy Grotowskiego, w poezji Nowej Fali, w polityce. Następnie przedstawia się teatry studenckie lat 80. oraz ich transformację w czasie stanu wojennego. W części drugiej autorka przedstawia własne interpretacje teatru studenckiego – jako teatru politycznego i – wciąż „reformowanego” – teatru artystycznego.